جشنهای زرتشتی — سده، مهرگان، تیرگان، یلدا و گاهنبارها
تقویم جشنهای زرتشتی ایران باستان: ۱۲ جشن ماهانه، شش گاهنبار فصلی، و اسطورههای پشت سده، مهرگان، تیرگان و یلدا.
در گاهشمار زرتشتی، هرگاه روز و ماه همنام بودند، آن روز جشن بود. این به ۱۲ جشن «سالگردی» منجر میشود، بهعلاوهٔ شش جشن گاهنبار (فصلی) و چند جشن دیگر. مهمترینهای آنها سده، مهرگان، تیرگان و یلداست.
سده — جشن آتش
سده در ۱۰ بهمن برگزار میشود، صد روز پیش از نوروز. در شب سده، آتش بزرگ میافروزند و دور آن جمع میشوند. ابوریحان بیرونی مینویسد: «سده آتش است که گرما را به جهان میآورد و سرما را میراند.»
روایت اسطورهای: هوشنگ پادشاه (نوهٔ کیومرث در شاهنامه) با سنگ زدن به ماری، ناخواسته آتش را کشف کرد. این کشف به جشن ابدی تبدیل شد. سده در یزد، کرمان و میان زرتشتیان ایران و هند هنوز با شکوه برگزار میشود.
مهرگان — جشن پیمان و دوستی
مهرگان در ۱۶ مهر (روز مهر در ماه مهر) برگزار میشود. در ایران باستان، نوروز و مهرگان دو بزرگترین جشن سال بودند: نوروز جشن بهار، مهرگان جشن پاییز و خرمن.
روایت اسطورهای: کاوهٔ آهنگر، ضحاک مارهای دوش را شکست داد و فریدون را به تخت نشاند، در روز مهرگان. این یعنی پیروزی نور بر تاریکی. در دربار ساسانی، شاه در این روز تاجگذاری دوباره میکرد و هدایایی به دانشمندان و شاعران میداد.
تیرگان — جشن آب و سوگند
تیرگان در ۱۳ تیر (روز تیر در ماه تیر) برگزار میشود. این جشن آب است؛ مردم به هم آب میپاشند و در آب جاری شنا میکنند.
روایت اسطورهای: «آرش کمانگیر» در پایان جنگ ایران و توران، با تمام جان خود تیری از مازندران به سوی مرز انداخت تا مرز ایران را تعیین کند. تیر در ۱۳ تیر به کنار جیحون رسید. آرش پس از پرتاب، در راه از پای درآمد و جان از کالبدش بیرون رفت.
یلدا — شب کهنترین
شب یلدا، آخرین شب آذر (شب پیش از یکم دی)، کوتاهترین روز و طولانیترین شب سال است. مردم تا پاسی از شب بیدار میمانند و میوهٔ پاییزی (هندوانه، انار، خرما) میخورند.
یلدا یعنی «تولد»: زایش دوبارهٔ مهر/خورشید. در صبح ۱ دی، روز رفتهرفته بلندتر میشود — نشانهٔ پیروزی نور بر تاریکی. خواندن حافظ در شب یلدا، رسمی است که چند قرن قدمت دارد.
گاهنبارها — شش جشن فصلی
اوستا شش جشن کلیدی به نام «گاهنبار» دارد که سال را به شش بخش ۵۰–۷۵ روزه تقسیم میکند:
- میدیوزرم — ۱۱–۱۵ اردیبهشت (پایان بهار اول)
- میدیوشم — ۱۱–۱۵ تیر (پایان تابستان اول)
- پیتیهشَهیم — ۲۶–۳۰ شهریور (پایان تابستان)
- اَیاسرَم — ۲۶–۳۰ مهر (پایان پاییز)
- میدیارم — ۱۶–۲۰ دی (نیمهٔ زمستان)
- هَمَسپَتمَدَم — ۵ روز پایان سال (پنجهٔ گاهانی)
این جشنها در ایران امروز کمتر شناختهاند، اما در هند پارسیان همچنان رعایت میشوند.
دیگر جشنهای ماهانه
۱۲ جشن سالگردی (روز و ماه همنام): فروردینگان (۱۹ فروردین)، اردیبهشتگان (۳ اردیبهشت)، خردادگان (۶ خرداد)، تیرگان (۱۳ تیر)، مردادگان (۷ مرداد)، شهریورگان (۴ شهریور)، مهرگان (۱۶ مهر)، آبانگان (۱۰ آبان)، آذرگان (۹ آذر)، دیگان (روزهای ۸، ۱۵، ۲۳ هر ماه)، بهمنگان (۲ بهمن)، اسفندگان (۵ اسفند).
نظرها (0)