نام ماه‌های تبری — از فردینه‌ما تا نوروزما

نام ماه‌های تبری بیشتر در زبان مازندرانی شکل گرفته، اما با ریشه‌های اوستایی و گاه فارسی میانه پیوند خورده‌اند. پایان «-ما» در همهٔ نام‌ها، شکل تبری واژهٔ «ماه» است.

ریشه‌شناسی دوازده ماه

• فردینه‌ما (ماه ۱) — هم‌ریشه با «فروردین»؛ از فرَوَشی اوستایی. آغاز سال تبری در ۲ مرداد شمسی.
• کِرچه‌ما (ماه ۲) — احتمالاً از واژهٔ مازندرانی «کِرچ» به معنی «خرمن» یا «گردآوری». فصل برداشت محصول.
• هَره‌ما (ماه ۳) — شاید مرتبط با «هَر» (انگور یا هر چیز شیرین)، فصل آماده‌شدن انگور.
• تیره‌ما (ماه ۴) — هم‌ریشه با «تیر»، از تیشتَر اوستایی (ایزد باران و ستارهٔ شعرا).
• مِلاره‌ما (ماه ۵) — به احتمال زیاد از «مِلار» (انار)، فصل رسیدن انار در مازندران.
• شِروینه‌ما (ماه ۶) — به نام «شِروین» (سرو)، فصلی که سرو در مازندران رویش بیشتر دارد.
• میره‌ما (ماه ۷) — هم‌ریشه با «مهر»، از میترَه اوستایی. ماه پیمان و دوستی.
• اوونه‌ما (ماه ۸) — احتمالاً از «اوون» (آب در گویش مازندرانی)، هم‌ریشه با آبان.
• اَرکه‌ما (ماه ۹) — مرتبط با «اَرک» یا «اَرگ» (بلندی یا کوه)، فصل کوچ به ییلاق.
• دِه‌ما (ماه ۱۰) — هم‌ریشه با «دی»، از دَدوَه اوستایی (آفریننده).
• وَهمِنه‌ما (ماه ۱۱) — هم‌ریشه با «بهمن»، از وُهومَنه اوستایی (اندیشهٔ نیک).
• نوروزما (ماه ۱۲) — «ماه نوروز». پایان سال تبری، اوایل تابستان شمسی.

پیوند با اوستا و تقویم باستانی

چهار ماه از دوازده ماه تبری (فردینه، تیره، میره، وَهمِنه، دِه) آشکارا با نام‌های اوستایی هم‌ریشه‌اند. این بازماندی از گاه‌شمار باستانی ایران در مازندران است که در آن نام‌های یزدتایی حفظ شده‌اند. در ماه‌های دیگر، نام‌گذاری بیشتر بر طبیعت محلی (انار، سرو، کوچ ییلاق) و کشاورزی (خرمن، انگور) استوار است.

پیتک — نه «ماه» بلکه «پنجه»

نام «پیتک» از «پیت» به معنی «اضافه» یا «وصله» می‌آید — یعنی این پنج روز پنجه‌ای است که سال را به ۳۶۵ روز تکمیل می‌کند. در سال‌های کبیسه، روز ششم به نام «شیشک» (به معنی «ششم») افزوده می‌شود.