تقویم کردی - مادی — مبدأ ۶۱۲ پیش از میلاد

تقویم کردی یا تقویم مادی، گاه‌شماری است که توسط کردها در کردستان و دیگر مناطق کردنشین به‌کار می‌رود. مبدأ این تقویم به سقوط نینوا و پیروزی هواخه‌شَتره (کیاخسار) پادشاه ماد بر آشور در سال ۶۱۲ پیش از میلاد بازمی‌گردد.

تاریخچه

کردها این رویداد تاریخی را آغاز پیدایش نخستین حکومت مستقل اقوام آریایی ایران می‌دانند و آن را مبدأ تقویم خود قرار داده‌اند. بر این پایه، اختلاف سال کردی با شمسی برابر ۱۳۲۱ سال است: یعنی سال ۱۴۰۴ شمسی برابر با سال ۲۷۲۵ کردی است.

ساختار

• ۱۲ ماه: ساختار ماه‌ها و طول آن‌ها دقیقاً همانند تقویم شمسی است (۶ ماه ۳۱ روزه، ۵ ماه ۳۰ روزه، اسفند ۲۹ یا ۳۰ روزه).
• نام ماه‌ها به کردی: خاکه‌لیوه، گولان، جوزه‌ردان، پووشپه‌ر، گه‌لاویژ، خه‌رمانان، ره‌زبه‌ر، گه‌لاریزان، سه‌رماوه‌ز، به‌فرانبار، ریبه‌ندان، ره‌شه‌مه.
• روز اول سال: نوروز (اول فروردین شمسی) — جشن ملی و فرهنگی بزرگ کردها.

نحوهٔ محاسبه

تقویم کردی از نظر فنی برابر با تقویم شمسی است؛ تنها تفاوت در شمارهٔ سال است:

• سال کردی = سال شمسی + ۱۳۲۱
• سال شمسی = سال کردی − ۱۳۲۱

قواعد کبیسه نیز همان قواعد تقویم شمسی است (چرخهٔ ۳۳ ساله). برای مثال: نوروز ۱۴۰۴ شمسی برابر است با اول خاکه‌لیوه ۲۷۲۵ کردی.

کاربرد و فرهنگ

این تقویم نمادی از هویت فرهنگی و تاریخی کردها است. در آن، رویدادهایی مانند نوروز و «روز پرچم کردستان» (۲۲ ره‌زبه‌ر/۱۳ آذر) ثبت می‌شوند. در رسانه‌های کردی و میان جامعهٔ کردزبان، استفاده از سال‌شمار کردی رو به افزایش است.

اعتدال‌های فصلی

چون این تقویم بر بنیان همان تقویم خورشیدی استوار است، آغاز فصل‌ها (اعتدال بهاری، انقلاب تابستانی، اعتدال پاییزی، انقلاب زمستانی) دقیقاً مانند تقویم شمسی است.