⏳ فروپاشي نظام اتحاد جماهير سوسياليستي شوروي

اتحاد جماهير شوروي در سال هاي پاياني عمر خود، علاوه بر مشكلات سياسي و سرپيچي رهبران بسياري از جمهوري ها از فرامين مسكو با بحران شديد اقتصادي و كمبود مواد غذايي مواجه شد. در ماه دسامبر سال 1990م، ميخائيل گورباچف، آخرين رهبر شوروي براي مقابله با بحران اقتصادي و اوج گرفتن حركت هاي استقلال طلبانه در جمهوري هاي شوروي، كنگره نمايندگان خلق را به تشكيل يك اجلاس فوق العاده فرا خواند و اختيارات تازه اي براي جلوگيري از فروپاشي شوروي به دست آورد. گورباچف با استفاده از اين اختيارات موفق شد حركت هاي استقلال طلبانه در جمهوري هاي شوروي را براي مدتي مهار كند. در اين ميان كودتايي بر ضد گورباچف شكل گرفت كه علي رغم شكست كامل آن، موقعيت وي را متزلزل نمود. وي هم چنين پس از استعفا از دبير كلي حزب كمونيست شوروي و اعتراف به اين مطلب كه تجربه كمونيسم در شوروي با شكست روبرو شده است، كنترل اوضاع را از دست داد و تلاش او براي جلوگيري از فروپاشي كاملا اتحاد شوروي و تشكيل يك اتحاد جديد از جمهوري هاي مستقل به جايي نرسيد. در اين زمانْ سه جمهوري بزرگ روسيه، اوكراين و بلاروس در اوايل دسامبر 1991م علي رغم مخالفت گورباچف اتحاد تازه اي با عنوان سازمان كشورهاي مستقل مشترك المنافع تشكيل دادند و جمهوري هاي ديگر نيز به اين سازمان پيوستند. در اتحاد جديد، يك حكومت مركزي كه سياست هاي اقتصادي، دفاعي و روابط خارجي اين مجموعه را هماهنگ سازد پيش بيني نشده بود و در نتيجه گورباچف كه ديگر اختياري در مقام رياست جمهوري اتحاد شوروي نداشت از اين مقام استعفا داد و رسماً اعلام داشت كه ديگر كشوري به نام اتحاد جماهير شوروي وجود ندارد. بدين سان، ابرقدرت شوروي كه طي سال هاي 1990 و 1991 م عملاً از ميان رفته بود، اسماً و رسماً از ميان رفت و دنيا سال 1992م را تنها با يك ابرقدرت در صحنه سياست بين المللي آغاز كرد. ويران شدن بناي نظام اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي علل داخلي و خارجي متعددي داشت كه مي توان از ايدئولوژي انحرافي معتقد به ديكتاتوري پرولتاريا، تقويت بنيه نظامي به قيمت نابودي كل جامعه، بي اعتمادي مسؤولان سيستم حكومتي شوروي به مباني ايدئولوژيكي نظام خود و نيز پيدايش و شتاب در انقلاب الكترونيكي و انفجار اطلاعات نام برد. اين عقيده را نيز نبايد از نظر دور داشت كه حكومت شوروي نه تنها مبتني بر كفر و انكار خالق هستي بود بلكه پايه هاي آن بر ظلم و ستم و سركوبي توده ها و اقليت ها قرار داشت. حكومتي كه بزرگاني هم چون حضرت امام خميني(ره) بنيان گذار عظيم الشأن انقلاب اسلامي ايران، از چندين سال قبل، از سرنگوني كمونيسم خبر داده بودند.